Over dialectiek

De term ‘dialectiek’ beschrijft een methode waarbij twee partijen met tegenstrijdige posities een filosofisch gesprek voeren. De oude Griekse filosoof Plato beschreef dit proces als eerste aan de hand van de gesprekken tussen Socrates en zijn gesprekspartners. In deze dialogen brachten de gesprekspartners definities of standpunten naar voren die Socrates vervolgens uitdaagde. Hierdoor ontstond een contradictorisch gesprek waarin voortdurend kritisch werd gekeken naar wat er eigenlijk werd gesteld. Dit leidde ertoe dat de gesprekspartners, naarmate het gesprek vorderde, hun argumenten en definities steeds verder verfijnden. Samen met Socrates konden zij het gesprek zo naar een hoger niveau tillen.

In een dialectisch proces zijn er dus tegenstrijdige kanten nodig. Volgens Plato werden deze tegengestelde kanten altijd gerepresenteerd door mensen die samen een contradictorisch dialoog met elkaar aangingen. Maar volgens de Duitse filosoof Hegel was dit perspectief op het dialectische proces nog veel te beperkt: hij stelde dat de volledige ontwikkeling van de mens, maatschappij en kennis te danken is aan dialectiek. Dat is zo'n beetje alles wat we zijn en kennen. Daarom is het volgens Hegeliaanse dialectiek dus nóg een stuk interessanter om dialectische gesprekken te voeren, ongeacht wat het focusobject van deze gesprekken is (woorden, stellingen, etc.)

Lees hier meer over Hegels dialectische proces.

Lees hier hoe Hegels dialectische proces wordt toegepast in een filosofisch gesprek.