Goed luisteren volgens Lacan

De manier waarop Filosofisch Practici te werk gaan, is niet gebaseerd op één alomvattende theorie. Toch zijn er een paar grote denkers geweest waarvan de oprichter van deze methode, Harm van der Gaag, veruit de meeste inspiratie heeft gehaald. Eén van deze inspiratiebronnen is psychoanalyticus Jacques Lacan: een grote denker van de vorige eeuw, die dankzij zijn invloedrijke toevoegingen aan Sigmund Freuds werk ook wel de ‘Franse Freud’ wordt genoemd.

Volgens Lacan zijn de meesten onder ons geen goede luisteraars. Dit komt omdat we de neiging hebben alles in relatie tot onszelf te horen; we reduceren wat we horen tot wat we al weten. Dit is wat Lacan de ‘imaginaire dimensie van ervaring’ noemt. We interpreteren voortdurend de woorden van de ander op basis van het beeld dat deze woorden bij onszelf creëren. Deze imaginaire dimensie gaat dus over beeldvorming, denk aan: je zelfbeeld . Wanneer je opereert in deze imaginaire dimensie, richt je je op je eigen zelfbeeld zoals dit door de ander naar je wordt teruggekaatst. Je hoort alleen wat de ander zegt voor zover het betrekking heeft op jou. Alles wat niet binnen je eigen ervaring valt – de ‘anderheid’ van de ander – verwerp je of zie je over het hoofd. Daarom geldt: hoe meer je in deze imaginaire dimensie opereert, hoe minder je een ander kunt horen.

Hieruit vloeien een aantal belangrijke regels voor mensen die écht nauwkeurig willen luisteren naar wat de ander zegt. Ze komen grotendeels neer op: blijf zo ver mogelijk uit de buurt van deze imaginaire dimensie. Bruce Fink noemt in zijn boek Fundamentals of Psuchoanalytic Technique een aantal handige tips voor psychoanalytici om dit voor elkaar te krijgen, zoals: stop met een ander meteen te willen begrijpen, vat andermans woorden niet zomaar samen in je eigen woorden, en weersta de verleiding om mee te gaan met het verhaal waarmee de ander komt. Ook al zijn Filosofisch Practici niet hetzelfde als psychoanalytici, dit advies geldt voor ons net zo goed om effectief werk te verrichten in onze praktijk.

Lees hier meer over de ‘imaginaire dimensie’ en waarom deze vermeden moet worden.

Lees hier meer over het verschil tussen psychoanalyse en filosofische gesprekken.